Trong một buổi cà phê ở quận 1, Sài Gòn, tôi thấy mắt một founder blockchain sáng lên khi đọc tin từ Washington. Anh ấy vừa biết: Trump vừa ký một lệnh hành pháp về AI, xóa bỏ cơ chế báo cáo an ninh bắt buộc từ thời Biden. Khi mọi người nhìn vào chart, tôi nhìn vào đôi mắt họ. Trong đôi mắt đó, có một thứ đang cháy: hy vọng về một kỷ nguyên tự do cho AI và crypto.
Để hiểu tại sao, phải quay về điểm zero, đọc lại Genesis Block. Lệnh hành pháp này không phải là một văn bản kỹ thuật. Nó là một tuyên ngôn: “Chính phủ sẽ không đứng ra kiểm soát các mô hình AI trước khi chúng ra đời”. Cụ thể, nó tạo ra cơ chế kiểm tra bảo mật tự nguyện, cấm các yêu cầu cấp phép bắt buộc. So với lệnh của Biden – yêu cầu các nhà phát triển báo cáo kết quả kiểm tra an toàn – đây là một cuộc cách mạng ngược.
Nhưng với tôi, người đã từng mất 40% danh mục trong vụ hack Harvest Finance năm 2020, tôi biết: phấn khích thị trường tăng che giấu lỗi kỹ thuật. Dựa trên kinh nghiệm audit của mình, tôi thấy rằng rào cản lớn nhất với gaming NFT không phải công nghệ; mà là các nhà phát hành không thể tùy tiện mint đồ để vắt sữa game thủ nữa. Ở đây cũng vậy: rào cản lớn nhất với AI không phải là quy định, mà là lòng tin của người dùng.
Phân tích kỹ thuật cho thấy lệnh này ảnh hưởng tới ba nhóm. Thứ nhất, các startup AI/blockchain: không cần xin phép, có thể thử nghiệm các mô hình rủi ro cao như AI agent tự trị. Thứ hai, các nhà cung cấp dịch vụ bảo mật: vì doanh nghiệp vẫn cần chứng nhận an toàn để bán hàng, một thị trường “Security as a Service” cho AI sẽ bùng nổ. Thứ ba, các quỹ đầu tư: rủi ro pháp lý giảm, họ sẵn sàng đổ tiền vào những dự án AI-crypto mạo hiểm hơn.
Nhưng đây là góc nhìn phản trực giác của tôi: chính sự thiếu kiểm soát này lại có thể làm suy yếu niềm tin dài hạn. Khi không có tiêu chuẩn chung, các công ty lớn (OpenAI, Google) sẽ tự xây dựng tiêu chuẩn riêng, tạo ra rào cản gia nhập mới cho startup. Hơn nữa, nếu một sự cố AI nghiêm trọng xảy ra (ví dụ: AI agent gây ra tổn thất tài chính lớn), chính phủ có thể phản ứng thái quá, áp đặt lệnh cấm cứng, làm chao đảo toàn bộ ngành.
Câu chuyện tiếp theo là gì? Tôi nhìn về Việt Nam. Nhiều đội ngũ blockchain Việt đang phát triển các ứng dụng AI trên smart contract. Với lệnh này, họ có thể tự do thử nghiệm trên thị trường Mỹ, nhưng đồng thời phải đối mặt với nguy cơ bị EU từ chối vì thiếu tuân thủ. Tôi tin rằng, trong 12 tháng tới, chúng ta sẽ thấy một làn sóng các công ty tư vấn bảo mật AI mọc lên ở Đông Nam Á. Và khi mọi người hỏi tôi có nên đầu tư không, tôi trả lời: hãy nhìn vào mắt họ. Nếu họ hiểu rủi ro kỹ thuật, hãy theo. Nếu họ chỉ thấy cơ hội, hãy đợi.
Quay về điểm zero, đọc lại Genesis Block. Lệnh hành pháp này giống như một fork mềm: nó không thay đổi giao thức, nhưng thay đổi niềm tin của cộng đồng. Và trong crypto, niềm tin là tất cả.