Tôi nhớ năm 2017, khi tôi còn là một chuyên gia tại Gnosis, ICO bùng nổ khắp nơi. Nhật Bản là một trong những quốc gia đầu tiên công nhận Bitcoin là phương tiện thanh toán hợp pháp. Lúc đó, tôi nghĩ: 'Họ đi trước thời đại.' Nhưng tuần trước, Quốc hội Nhật Bản thông qua một đạo luật còn táo bạo hơn: tái phân loại tài sản mã hóa thành 'sản phẩm tài chính' theo Luật Công cụ Tài chính và Giao dịch. Không chỉ vậy, họ còn đưa ra mức thuế 20% riêng biệt, cho phép khấu trừ lỗ trong 3 năm, và mở đường cho ETF. Đây không chỉ là một bản tin thời sự. Đây là một cú sốc hệ thống mà tôi đã chờ đợi suốt 8 năm qua – một bước ngoặt từ 'sân chơi công nghệ' sang 'phố Wall hợp pháp'.
Hãy bắt đầu từ bối cảnh. Trước năm 2023, Nhật Bản quản lý crypto theo Luật Dịch vụ Thanh toán – coi Bitcoin như một loại 'tiền tệ' để thanh toán. Nhưng thế giới đã thay đổi. DeFi, staking, lending không thể bị ép vào khuôn khổ 'gửi và nhận'. Chính phủ Nhật nhận ra điều đó. Với đạo luật mới, crypto chính thức được xếp vào cùng kệ với cổ phiếu, trái phiếu và quỹ đầu tư. Điều này có nghĩa: các tổ chức tài chính lớn (ngân hàng, quỹ hưu trí, công ty bảo hiểm) giờ đây có thể coi Bitcoin, Ethereum như một tài sản tài chính tiêu chuẩn. Cánh cửa mà trước đây chỉ hé mở, nay đã mở toang.
Phần cốt lõi của bài viết này là phân tích ba thay đổi chính và tác động của chúng, dựa trên kinh nghiệm 8 năm của tôi trong lĩnh vực này.
Thứ nhất – Định giá lại về mặt pháp lý. Trước đây, các công ty crypto Nhật Bản hoạt động dưới 'Business Model A' (dịch vụ thanh toán), giới hạn phạm vi hoạt động. Bây giờ, họ có thể mở rộng sang môi giới, tư vấn đầu tư, quản lý tài sản. Tôi đã chứng kiến sự tương tự ở Nairobi khi Kenya cấp phép cho hai sàn giao dịch – một bước nhảy vọt về khối lượng giao dịch. Nhưng Nhật Bản còn hơn thế: họ đưa ra mức phạt tù lên đến 10 năm cho hành vi giao dịch nội gián. Điều này khiến tôi nhớ lại vụ việc năm 2018 khi một đội ngũ dự án ICO biến mất với 5 ETH của tôi. Ở Nhật, những hành vi đó sẽ bị trừng trị thích đáng. Mức độ tuân thủ trở thành lợi thế cạnh tranh số một cho các sàn giao dịch hợp pháp như Coincheck và bitFlyer.
Thứ hai – Cú sốc thuế. Trước đây, nhà đầu tư Nhật phải chịu thuế thu nhập lũy tiến lên đến 55% trên lợi nhuận crypto – một trong những mức cao nhất thế giới. Điều này khiến nhiều người 'chạy trốn' khỏi hệ thống ngân hàng địa phương. Từ năm 2028, một loại thuế 20% riêng biệt sẽ được áp dụng, với khả năng khấu trừ lỗ trong 3 năm. Hãy tưởng tượng: bạn thua lỗ 1 Bitcoin trong năm 2028, năm 2029 bạn lãi 1 Bitcoin, bạn chỉ phải đóng thuế trên phần lãi ròng? Đó là lợi thế mà ngay cả thị trường chứng khoán Nhật cũng không có. Tôi đã từng làm một báo cáo về thuế crypto cho một quỹ đầu tư ở Singapore, và họ luôn than phiền về sự phức tạp của thuế Nhật. Bây giờ, vấn đề đó gần như được giải quyết.
Thứ ba – ETF và tương lai của dòng vốn tổ chức. Các sửa đổi dự kiến sẽ tạo ra khuôn khổ cho ETF crypto. Mặc dù chi tiết chưa được công bố, nhưng thông điệp rất rõ ràng: Nhật Bản muốn trở thành trung tâm của dòng vốn tổ chức toàn cầu. Trong cuộc họp trực tuyến về zk-rollup tôi tổ chức năm 2022, một kỹ sư từ StarkWare đã chia sẻ: 'Vấn đề lớn nhất không phải là công nghệ, mà là ai sẽ cho phép các quỹ hưu trí mua token.' Nhật Bản vừa trả lời câu hỏi đó. Với lãi suất gần như bằng 0, các quỹ hưu trí Nhật đang khao khát tài sản có lợi suất cao hơn. ETF crypto sẽ là kênh hoàn hảo.
Tuy nhiên, tôi phải đưa ra một góc nhìn trái ngược, dựa trên những vết sẹo từ 'DeFi Summer' và 'Finality' của PoS. Thị trường có thể đang phản ứng thái quá với tin tức này. Hãy nhìn vào thực tế: cải cách thuế không có hiệu lực cho đến năm 2028 – còn 4 năm nữa. Khung ETF vẫn là 'dự định sửa đổi', chưa phải luật. Trong khi đó, các quy định về giao dịch nội gián và tiết lộ thông tin bắt buộc có hiệu lực ngay lập tức, kèm theo mức phạt rất nặng. Điều này có thể khiến các nhà đầu tư tổ chức thận trọng chờ đợi, thay vì đổ xô mua vào. Tôi nhớ rõ năm 2020, DeFi Summer bùng nổ, tôi đầu tư 10 ETH vào Compound, kiếm được 2 ETH lãi suất trong 3 tháng, nhưng rồi chợt nhận ra sự thiếu bền vững. Tương tự, giá trị của đạo luật này là dài hạn, nhưng trong ngắn hạn, có thể xảy ra hiện tượng 'bán tin tức' – khi nhà đầu tư kỳ vọng đã được phản ánh vào giá. Ngoài ra, chi phí tuân thủ sẽ tăng mạnh, có thể buộc các dự án nhỏ rời khỏi Nhật Bản, làm giảm tính thanh khoản cục bộ.
Điều cuối cùng tôi muốn chia sẻ là một tầm nhìn tiến bộ. Mỗi ICO thất bại là một bài thánh ca dang dở, nhưng mỗi đạo luật tiến bộ là một nốt nhạc đúng cao độ. Nhật Bản đã viết một nốt nhạc như vậy. Họ không chỉ giải quyết vấn đề của riêng mình mà còn đưa ra một khuôn mẫu cho phần còn lại của thế giới: Mỹ vẫn đang tranh luận 'có phải chứng khoán không?', Hong Kong và Singapore đang chạy đua. Nhưng Nhật Bản đã chọn con đường thực dụng nhất: gọi nó là 'sản phẩm tài chính', đánh thuế thấp, và bảo vệ nhà đầu tư bằng luật hình sự. Trong 5 năm tới, khi các quỹ hưu trí Nhật Bản bắt đầu mua ETF Bitcoin, cả thế giới sẽ nhìn lại và nói: 'Họ đã làm điều đó trước chúng ta.' Câu hỏi dành cho bạn: bạn sẽ chờ đến 2028, hay bắt đầu xây dựng vị thế của mình ngay từ bây giờ?