Hook:
Tokyo, một buổi sáng tháng 12 năm 2024. Jensen Huang bước ra khỏi xe, chiếc áo da huyền thoại của ông lấp lánh dưới ánh đèn sân bay Haneda. Nhưng lần này, không phải để ký hợp đồng với SoftBank hay Toyota. Ông đến để dập tắt một ngọn lửa mà chính NVIDIA đã vô tình nhóm lên — câu chuyện về “Japan Passing” — khi mà những GPU H100 của ông được ưu tiên giao cho các hyperscaler Mỹ, còn các tập đoàn Nhật thì phải xếp hàng. Tôi, với tư cách là một người đã từng mất 50 ETH vì một ICO scam năm 2017, hiểu rõ cảm giác bị bỏ rơi trong chuỗi cung ứng. Nhưng lần này, không chỉ là chip. Đây là cuộc chơi của niềm tin — thứ mà tôi đã học được rằng chỉ thực sự tồn tại khi ta dám mất nó.
Context:
Hơn một thập kỷ qua, Nhật Bản là một trong những thị trường trung thành nhất của NVIDIA. Từ siêu máy tính Fugaku (dùng A100 cho một phần), đến ngành công nghiệp robot hùng mạnh (Fanuc, Yaskawa), và các nhà sản xuất ô tô (Toyota, Honda) — tất cả đều phụ thuộc vào GPU của NVIDIA. Nhưng khi làn sóng AI bùng nổ, NVIDIA ưu tiên giao hàng cho các công ty Mỹ và Trung Quốc (trước lệnh cấm), khiến các đơn hàng từ Nhật Bản bị trì hoãn 6-9 tháng. Điều này tạo ra một câu chuyện “bỏ rơi Nhật Bản” trên truyền thông, và đến tai cả các quan chức chính phủ. Và giờ đây, Jensen phải đích thân đến để “shore up” — nhưng từ này trong tiếng Anh mang hàm ý chống đỡ một thứ đang yếu đi. Một nghịch lý thú vị.
Trong bối cảnh đó, Chính phủ Nhật Bản đã chi hàng tỷ USD cho dự án Rapidus (2nm), đồng thời rót tiền vào các startup AI nội địa. Họ muốn có chủ quyền công nghệ. Nhưng liệu họ có đủ sức để từ chối sức hút của hệ sinh thái CUDA? Hay họ sẽ chấp nhận trở thành “thuộc địa số” của NVIDIA? Câu trả lời nằm ở cuộc gặp mặt lần này. Và tôi, một kẻ săn câu chuyện thị trường, thấy rõ hơn ai hết: đây là khoảnh khắc giao thoa giữa AI tập trung và lý tưởng phi tập trung mà tôi từng theo đuổi trong DeFi.
Core Insight:
1. Giấc mơ “Social 5.0” và cái bẫy của CUDA
Nhật Bản đang chạy đua với thời gian. Dân số già, lao động thiếu hụt — họ cần AI và robot để duy trì tăng trưởng. Chiến lược “Xã hội 5.0” của họ coi AI là hạ tầng quốc gia. Và NVIDIA muốn trở thành lớp nền tảng cho hạ tầng đó. Nhưng đây là con dao hai lưỡi. Bằng cách cung cấp Omniverse và Isaac Sim, NVIDIA không chỉ bán GPU — họ bán hệ điều hành cho nền kinh tế Nhật Bản. Một khi các nhà máy, bệnh viện, và hệ thống giao thông của Nhật được xây dựng trên CUDA, việc chuyển đổi sang AMD ROCm hay Intel OneAPI sẽ tốn kém hơn nhiều so với giá trị của những con chip. Đây là “vendor lock-in” thế hệ mới, tinh vi hơn cả Microsoft Windows.
Tôi nhớ lại năm 2020, khi tôi đầu tư vào Uniswap. Tôi không chỉ mua token; tôi mua ý tưởng về một thị trường không cần tin tưởng. Nhưng NVIDIA đang bán thứ ngược lại: sự tin tưởng tuyệt đối vào một công ty duy nhất. Và đó là lý do vì sao tôi, với tư cách một người từng thất vọng với NFT Art Blocks (giảm 70% sau ba tháng), luôn cảnh giác với những lời hứa “một cửa” như vậy.
2. Cơ hội cho Blockchain: GPU DePIN và cuộc chiến chống độc quyền
Chính sự phụ thuộc vào NVIDIA đang tạo ra một khoảng trống mà các dự án blockchain có thể lấp đầy. Hãy nhìn vào Render Network, io.net, hay Akash — họ đang xây dựng thị trường GPU phi tập trung. Tại Nhật Bản, nơi chi phí điện cao và không gian đất đai hạn chế, việc sở hữu GPU cá nhân là bất khả thi. Một mạng lưới DePIN (Decentralized Physical Infrastructure Networks) có thể cho phép các công ty Nhật Bản “thuê” sức mạnh tính toán từ các máy chủ rải rác, với chi phí thấp hơn và không bị ràng buộc bởi chính sách phân phối của NVIDIA. Điều này đặc biệt quan trọng khi Nhật Bản muốn giữ dữ liệu của mình trong nước vì lý do pháp lý (dữ liệu y tế, sản xuất).
Nhưng có một nghịch lý: các mạng DePIN hiện tại hầu hết đều dùng GPU NVIDIA. Nếu NVIDIA quyết định chặn các GPU của mình khỏi các mạng phi tập trung (thông qua firmware hoặc driver), toàn bộ hệ sinh thái DePIN có thể sụp đổ. Niềm tin vào sự phi tập trung hóa ra lại phụ thuộc vào một công ty tập trung. Đây là vết nứt mà tôi thấy rõ sau nhiều năm làm investment manager: 90% các dự án “Bitcoin Layer2” thực chất là Ethereum đổi nhãn, và 99% các dự án “GPU DePIN” thực chất là NVIDIA reseller.
3. Vai trò của Chính phủ Nhật Bản: Đối trọng hay tay sai?
Chính phủ Nhật có thể can thiệp. Họ có thể yêu cầu NVIDIA mở mã nguồn CUDA hoặc hỗ trợ kiến trúc RISC-V như một điều kiện để được tham gia vào các dự án quốc gia. Nhưng lịch sử cho thấy, các chính phủ thường yếu thế trước các gã khổng lồ công nghệ. Nhìn vào cách EU xử lý Apple với cổng USB-C — họ thành công, nhưng phải mất nhiều năm. Trong khi đó, cuộc đua AI không chờ đợi. Nếu Nhật Bản quá cứng rắn, họ có thể bị tụt lại phía sau Trung Quốc và Mỹ trong cuộc cách mạng robot. Vì vậy, tôi nghiêng về kịch bản: Nhật Bản sẽ chấp nhận sự phụ thuộc, nhưng yêu cầu NVIDIA xây dựng nhà máy và trung tâm R&D tại Nhật để đổi lại. Một sự thỏa hiệp kiểu Nhật.
Contrarian Angle:
Trái ngược với kỳ vọng phổ biến rằng chuyến đi này sẽ củng cố vị thế của NVIDIA, tôi cho rằng nó có thể phản tác dụng. Bằng cách đích thân đến “dỗ dành” Nhật Bản, Jensen đã thừa nhận rằng NVIDIA có vấn đề về nguồn cung. Điều này làm lộ ra điểm yếu: nếu một công ty như AMD hoặc Intel có thể cung cấp GPU với thời gian giao hàng nhanh hơn (dù kém hơn về hiệu năng), các tập đoàn Nhật Bản vốn thận trọng có thể chọn “chia trứng ra nhiều giỏ”. Tôi đã thấy điều này trong DeFi: khi Uniswap thống trị, các sàn CEX vẫn tồn tại và thậm chí phát triển nhờ thanh khoản tập trung. Sự độc tôn không bao giờ là vĩnh cửu.
Hơn nữa, câu chuyện “Japan Passing” có thể là cơ hội cho các dự án blockchain DePIN tại Nhật Bản. Nếu các công ty Nhật cảm thấy bị NVIDIA bỏ rơi, họ sẽ có động lực tìm giải pháp thay thế. Và giải pháp thay thế hấp dẫn nhất hiện nay chính là các mạng GPU phi tập trung, nơi không có ai bị “passing”. Tôi đã đầu tư 5 ETH vào zkSync trong bear market 2022, không phải vì lợi nhuận, mà vì tôi tin vào câu chuyện “zero-knowledge như một hình thức tin cậy triết học”. Và bây giờ, câu chuyện tương tự có thể xảy ra với DePIN tại Nhật Bản.
Takeaway:
Khi Jensen Huang rời Tokyo, ông ấy sẽ để lại những bản ghi nhớ và lời hứa. Nhưng những lời hứa đó có được thực hiện hay không phụ thuộc vào việc NVIDIA có thực sự coi Nhật Bản là đối tác chiến lược hay chỉ là một thị trường tiêu thụ. Còn tôi, với tư cách một “narrative hunter”, tôi đã thấy câu chuyện tiếp theo: cuộc chiến giữa AI tập trung (NVIDIA) và AI phi tập trung (Blockchain) sẽ diễn ra ngay trên đất Nhật. Và giống như lần tôi thất bại với ICO 2017, lần này tôi sẽ không đặt cược vào một phía. Tôi sẽ quan sát, phân tích, và chỉ hành động khi thấy tín hiệu rõ ràng — bởi vì niềm tin, như tôi đã từng viết, chỉ thực sự tồn tại khi ta dám mất nó.