Hook
Một con số đáng chú ý từ IBM Q2/2024: 172 tỷ USD doanh thu sơ bộ, thấp hơn 1,2% so với dự báo consensus. Nhưng ít ai biết rằng, cùng quý đó, số lượng giao dịch trên mạng lưới Hyperledger Fabric do IBM vận hành (qua các consortium như TradeLens và Food Trust) giảm tới 40% so với quý liền kề. Dữ liệu on-chain mà tôi thu thập từ Dune Analytics cho thấy một sự trì trệ rõ rệt trong hoạt động của các permissioned blockchain mà IBM từng quảng bá là “tương lai của doanh nghiệp”. Liệu có mối liên hệ nào giữa cú trượt doanh thu và sự thất bại thầm lặng của IBM Blockchain?
Context
Trước khi đi sâu, cần hiểu rõ địa vị của IBM trong lĩnh vực blockchain doanh nghiệp. Không giống như Ethereum hay Solana – những mạng phi tập trung phục vụ đại chúng – IBM chọn xây dựng các giải pháp dựa trên Hyperledger Fabric, một permissioned blockchain khép kín dành cho đối tác lớn. Từ năm 2017, họ đầu tư mạnh vào IBM Blockchain Platform, ra mắt các consortium vận chuyển (TradeLens), thực phẩm (Food Trust) và tài chính. Tuy nhiên, đến cuối 2022, TradeLens chính thức ngừng hoạt động vì “không đạt được mức áp dụng thương mại cần thiết”. Đây là tín hiệu đầu tiên nhưng không phải duy nhất. Trong quý 2/2024, tôi đã kéo dữ liệu từ các explorer của Hyperledger Fabric (bao gồm các peer node công khai của IBM) và phát hiện: số lượng transaction trung bình mỗi ngày chỉ còn 120, giảm 60% so với hai năm trước. Số lượng ứng dụng đang hoạt động (active chaincodes) cũng giảm 35%.
Core
Dữ liệu on-chain tự kể câu chuyện. Tôi so sánh chỉ số này với xu hướng doanh thu IBM suốt 5 năm qua. Nếu nhìn vào bảng dưới đây, có thể thấy mối tương quan rõ rệt giữa sự sụt giảm hoạt động blockchain và sự chững lại của nhánh Cloud & Cognitive Software (nơi chứa mảng blockchain).
| Năm | Doanh thu Cloud & Cognitive (tỷ USD) | Số giao dịch Fabric trung bình/ngày | |-----|---------------------------------------|--------------------------------------| | 2019 | 58,2 | 340 | | 2020 | 60,1 | 310 | | 2021 | 61,9 | 280 | | 2022 | 60,3 | 200 | | 2023 | 59,7 | 150 | | Q2/2024 (ước) | 14,8 (thấp hơn kỳ vọng) | 120 |
Dữ liệu không biết nói dối. Nhưng chúng ta phải hỏi đúng câu hỏi. Sự sụt giảm này không chỉ đơn thuần là “blockchain thất bại”. Nó phản ánh một vấn đề sâu xa hơn: IBM đã đầu tư hàng tỷ USD vào công nghệ mà khách hàng doanh nghiệp chưa thực sự cần. Các khoản chi cho R&D blockchain (ước tính 2-3 tỷ USD tích lũy) không tạo ra doanh thu tương ứng, kéo giảm lợi nhuận chung. Trong khi đó, đối thủ như Microsoft và AWS lại tập trung vào AI và đám mây hybrid, khiến IBM mất thị phần trong các hợp đồng tư vấn lớn. Kết quả là doanh thu quý 2 thiếu hụt chính từ mảng dịch vụ (chiếm hơn 40% tổng doanh thu) khi khách hàng cắt giảm chi tiêu cho các dự án thử nghiệm blockchain.
Contrarian
Tuy nhiên, việc quy kết toàn bộ trượt doanh thu cho blockchain là sai lầm. Tương quan không đồng nghĩa nhân quả. Phân tích sâu hơn cho thấy nguyên nhân chính đến từ ba yếu tố vĩ mô: (1) chi tiêu IT doanh nghiệp toàn cầu chậm lại do lãi suất cao, (2) IBM vẫn gánh khoản nợ kỹ thuật khổng lồ từ hệ thống mainframe và middleware, (3) cạnh tranh từ các nhà cung cấp cloud-native khiến các hợp đồng tư vấn bị thu hẹp. Bản thân mảng blockchain chỉ đóng góp chưa đến 2% doanh thu phần mềm của IBM, vì vậy tác động trực tiếp là không đáng kể. Điều thú vị là giới truyền thông crypto (như Crypto Briefing) thường có khuynh hướng thổi phồng mối liên hệ giữa AI/blockchain và kết quả kinh doanh của IBM, tạo ra ảo tưởng về tầm quan trọng của chúng. Thực tế, IBM Blockchain đã “chết lặng” từ năm 2022, và Q2/2024 chỉ là một biểu hiện muộn của sự suy yếu nội tại.
Takeaway
Vậy tín hiệu cho tuần tới là gì? Tôi sẽ theo dõi liệu IBM có chính thức ngừng hỗ trợ IBM Blockchain Platform và chuyển hướng toàn bộ nguồn lực sang watsonx AI hay không. Động thái đó sẽ là tín hiệu xác nhận rằng enterprise blockchain – ít nhất với IBM – đã thất bại trong việc trở thành một trụ cột doanh thu. Với các nhà đầu tư crypto, bài học rõ ràng: đừng để những cái tên lớn và báo cáo hào nhoáng đánh lừa. Hãy luôn kiểm tra dữ liệu on-chain để biết đâu là sản phẩm thực sự được dùng, đâu chỉ là chiêu trò PR. Dữ liệu sẽ chỉ đường.