Tôi nhớ như in một buổi chiều tháng Bảy năm 2024, khi đang lướt qua bản tin từ ARK Invest, mắt tôi dừng lại ở một câu nói của Lorenzo Valente – Giám đốc Nghiên cứu của họ. Ông ấy nói: “Truyền thống tài chính sẽ không chọn các blockchain riêng tư kiểu cũ; họ sẽ chọn DeFi.” Ngay lập tức, tôi cảm thấy một luồng điện chạy dọc sống lưng. Không phải vì câu nói quá mới – tôi đã theo dõi cuộc tranh luận này từ giữa năm 2023 – mà vì cách nó được nói ra: chắc chắn, có dữ liệu, và mang hơi thở của một người đã từng chứng kiến lịch sử lặp lại. Như một thợ săn câu chuyện thị trường, tôi biết rằng đây không chỉ là một cuộc cãi vã giữa hai quỹ đầu tư lớn. Đây là một điểm cộng hưởng – nơi tâm lý và xu hướng chạm nhau, và từ đó, những dòng tiền tiếp theo sẽ được định hình.
Bối cảnh: Hai con đường, một đích đến Từ năm 2017, khi tôi còn là một nhà phân tích trẻ tuổi 26, lần đầu tiên đọc whitepaper của Status (SNT) và cảm nhận được sự cộng hưởng giữa nhu cầu quyền riêng tư và làn sóng ICO, tôi đã học được một bài học: thị trường không di chuyển theo công nghệ, nó di chuyển theo câu chuyện. Bây giờ, câu chuyện đang được viết lại. Một bên là a16z – gã khổng lồ đầu tư mạo hiểm với hàng trăm triệu USD trong các dự án blockchain riêng tư, lập luận rằng các tổ chức tài chính truyền thống sẽ chọn các nền tảng riêng tư, có kiểm soát, phù hợp với khuôn khổ pháp lý hiện tại. Bên kia là ARK Invest – người khổng lồ ETF và là người ủng hộ mạnh mẽ Bitcoin và DeFi, cho rằng chính các giao thức phi tập trung, mở như Ethereum sẽ là nền tảng cuối cùng cho tài sản thế giới thực (RWA) và tiền mã hóa tổ chức.
Tôi đã thấy cả hai xu hướng này trong suốt 7 năm qua. Năm 2020, khi tôi viết báo cáo nội bộ về Uniswap và dự đoán DeFi sẽ thay đổi tài chính truyền thống, tôi đã phải đối mặt với sự hoài nghi từ các đồng nghiệp. “Họ sẽ không bao giờ chấp nhận một hệ thống không có KYC,” họ nói. Và đúng, họ đã đúng trong ngắn hạn. Nhưng đến năm 2024, khi BlackRock phát hành quỹ BUIDL trên Ethereum, khi Franklin Templeton đưa tiền vào Polygon, và khi hơn 100 tỷ USD RWA được token hóa trên các blockchain công khai, câu chuyện đã thay đổi. Đó là lý do tại sao sự phản bác của ARK không chỉ là một tuyên bố – nó là một tín hiệu.
Phân tích cốt lõi: Cơ chế của câu chuyện và tâm lý thị trường Quan điểm của a16z khá phổ biến trong giới tài chính truyền thống: “Các tổ chức sẽ chọn công nghệ sổ cái phân tán riêng tư (permissioned DLT) vì nó có thể được kiểm soát, tuân thủ và tích hợp với hệ thống hiện có.” Họ tin rằng DeFi là quá rủi ro trong mắt các nhà quản lý và tuân thủ. Tuy nhiên, với tư cách là một người đã từng đắm mình trong văn hóa và dữ liệu của cả hai thế giới, tôi thấy một lỗ hổng trong logic này. Trên thực tế, các blockchain riêng tư đã thất bại trong việc thu hút thanh khoản và người dùng. Dựa trên kinh nghiệm phân tích on-chain của tôi, tôi nhận thấy rằng hầu hết các mạng riêng tư như JPMorgan’s Onyx hay R3 Corda đều có khối lượng giao dịch rất thấp so với các nền tảng công khai. Tại sao? Vì thanh khoản là một hiệu ứng mạng – nó cần sự tập trung. Các tổ chức có thể kiểm soát một mạng, nhưng họ không thể kiểm soát thanh khoản toàn cầu. Một blockchain riêng tư giống như một hồ bơi riêng trong khuôn viên – sạch sẽ, an toàn, nhưng không bao giờ có thể sánh với đại dương DeFi nơi hàng trăm tỷ đô la đang chảy.
Sự phản trực giác: Tại sao ARK có thể đúng hơn bạn nghĩ Điểm mù mà hầu hết mọi người bỏ qua là vai trò của chủ quyền và khả năng kết hợp. Trong khi a16z nhấn mạnh vào kiểm soát, ARK lại nhìn thấy một tương lai nơi các tổ chức sẽ ủy thác việc xây dựng hạ tầng cho các công ty crypto-native như Coinbase, Circle, hoặc các giao thức DeFi, và chỉ cần “phủ thêm” một lớp tuân thủ lên trên. Điều này nghe có vẻ ngược đời: làm sao một tổ chức có thể ủy thác quyền kiểm soát cho một mạng công khai? Nhưng hãy nhìn vào thực tế: Coinbase đã trở thành nhà giám sát và lưu ký cho các ETF Bitcoin và Ethereum. BlackRock đang sử dụng Coinbase Prime để giao dịch. Và khi cả hai đều có thể làm việc với các cơ quan quản lý, tại sao họ lại cần xây dựng hạ tầng riêng của mình? Tôi từng chứng kiến điều này trong cuộc khủng hoảng năm 2022: khi tôi đầu tư vào Axie Infinity và mất gần hết số tiền do quá lý tưởng hóa tính bền vững của các dự án GameFi, tôi đã học được bài học rằng việc tin tưởng vào một câu chuyện mà không có dữ liệu thực tế là rất nguy hiểm. Nhưng ở đây, dữ liệu lại ủng hộ ARK. Hãy nhìn vào tốc độ tăng trưởng của RWA trên Ethereum: từ 5 tỷ USD vào đầu năm 2023 lên hơn 80 tỷ USD vào giữa năm 2024. Đó không phải là một câu chuyện – đó là một sự thật.
Góc nhìn đối lập và rủi ro cần cân nhắc Tất nhiên, tôi không thể nào bỏ qua những rủi ro. Lập trường kỹ thuật của tôi luôn mang dấu ấn của sự cẩn trọng hậu khủng hoảng. a16z đúng về điều gì? Họ đúng về sự bất định pháp lý – đặc biệt là ở Mỹ, nơi SEC vẫn chưa đưa ra một khuôn khổ rõ ràng cho DeFi. Nếu Gary Gensler quyết định coi hầu hết các giao thức DeFi là các sàn giao dịch chứng khoán bất hợp pháp, ARK’s vision sẽ sụp đổ. Nhưng ngay cả khi đó, tôi tin rằng các giao thức sẽ thích ứng, như cách Uniswap đang thử nghiệm với phiên bản tuân thủ (Uniswap X). Một rủi ro khác là sự phân mảnh thanh khoản – nhưng tôi đã từng viết rằng “phân mảnh thanh khoản” không phải vấn đề thực: đó là narrative được các VC sản xuất để đẩy sản phẩm mới. Sự phân mảnh sẽ luôn tồn tại, nhưng thị trường đã chứng minh rằng các cầu nối và liquidity aggregators có thể giải quyết điều đó.
Kết luận: Câu chuyện tiếp theo Cuộc tranh luận giữa ARK và a16z không phải là về kỹ thuật, nó là về niềm tin. Một bên tin vào sự kiểm soát, bên kia tin vào sự tự do. Và tôi, sau 19 năm quan sát ngành, sau khi chứng kiến cuộc sống trở nên sống động nhờ NFT, sau khi thấy dữ liệu on-chain kể lịch sử theo cách không thể phủ nhận, tôi đặt cược vào sự sống động của những ký ức phi tập trung. Bởi vì cuối cùng, NFT là nơi ký ức sống động, và DeFi là nơi tài sản sống động. Các tổ chức sẽ đến – không phải bằng cách xây dựng những bể bơi riêng, mà bằng cách lặn xuống đại dương. Câu hỏi duy nhất còn lại là: liệu họ có đủ can đảm để bơi không?