Bẫy này: Một quốc gia có lượng người dùng crypto xếp thứ 3 toàn cầu đang đối mặt với lệnh cấm của giới chức tôn giáo. Và câu chuyện này không chỉ là về Pakistan.
Hồi tháng trước, tôi có một cuộc tranh luận nảy lửa với một đồng nghiệp người Malaysia. Cậu ấy bảo: "Tao cá với mày, trong vòng 5 năm nữa, shariah compliance sẽ là một yếu tố định giá cơ bản cho bất kỳ token nào muốn chạm vào thị trường 2 tỷ người Hồi giáo." Lúc đó tôi cười. Bây giờ, nhìn vào những gì đang diễn ra ở Karachi, tôi thấy cậu ta đã đúng một nửa. Nửa còn lại là… chính xác thì nó sẽ là một cái bẫy.
Đầu tiên, hãy nhìn vào bối cảnh. Pakistan, theo Chainalysis, là quốc gia có tỷ lệ chấp nhận crypto cơ sở cao thứ 3 thế giới. Con số này không đến từ các quỹ đầu tư mạo hiểm hay những tay chơi DeFi chuyên nghiệp. Nó đến từ những người nông dân, những tiểu thương, những người dùng bình thường đang tìm kiếm một kênh lưu trữ giá trị thay thế cho một đồng Rupee đang mất giá. Đó là một câu chuyện nhu cầu thực sự, mạnh mẽ. Nhưng nó đang đâm sầm vào một bức tường mang tên Fiqh (luật học Hồi giáo).
Bức tường đó có một cái tên: Mufti Taqi Usmani. Ông ấy là một trong những học giả Hồi giáo có ảnh hưởng nhất thế giới, đặc biệt trong lĩnh vực tài chính. Lịch sử đã chứng minh quyền lực của ông: một fatwa (sắc lệnh tôn giáo) của ông vào năm 2007 đã làm thị trường trái phiếu Hồi giáo (Sukuk) toàn cầu co lại tới 70% chỉ sau một đêm. Và vào tháng 6 vừa qua, ông ấy lại ra tay. Fatwa mới nhất của Usmani tuyên bố hầu hết các loại tiền điện tử, bao gồm Bitcoin và các stablecoin thông thường, là Haram (bị cấm), vì chúng là "bản ghi kỹ thuật số hư cấu" và thiếu giá trị nội tại. Đối với bất kỳ ai từng nghiên cứu về tài chính Hồi giáo, đây không phải là một bất ngờ. Ông ấy đã nhất quán trong quan điểm này suốt nhiều năm.
Nhưng câu chuyện không dừng lại ở đó. Điều làm nên sự khác biệt lần này là sự xuất hiện của một lực lượng đối trọng: Mufti Wasim Akhtar Al-Madani, người đứng đầu bộ phận tư vấn tôn giáo của tổ chức từ thiện khổng lồ Saylani. Chỉ vài ngày sau fatwa của Usmani, Saylani đã triệu tập một cuộc họp khẩn cấp và đưa ra một fatwa ngược lại: crypto là Halal (được phép), với điều kiện nó phải được hỗ trợ bởi tài sản thực (như vàng) hoặc là một phần của tài sản token hóa. Đây là một sự can thiệp có chủ đích. Và nó cho thấy sự phân cực sâu sắc trong giới tinh hoa tôn giáo Pakistan.
Lúc này, chúng ta hãy bước vào phần lõi của vấn đề. Cuộc chiến thực sự không phải là giữa Halal và Haram. Nó là cuộc chiến giành quyền kiểm soát câu chuyện và dòng chảy của một thị trường ngầm trị giá hàng tỷ đô la. Hãy nhìn vào những người chơi. Đằng sau fatwa của Saylani, tôi thấy bóng dáng của các sàn giao dịch địa phương và các nhà đầu tư tổ chức đang lo sợ mất thanh khoản. Họ đang cần một "tấm vé" hợp pháp để tiếp tục hoạt động. Đằng sau fatwa của Usmani, tôi thấy một hệ thống ngân hàng Hồi giáo truyền thống (như Meezan Bank, nơi ông làm cố vấn) đang bị đe dọa bởi sự dịch chuyển vốn ra khỏi các kênh tài chính chính thống. Và ở giữa là PVARA (Cơ quan quản lý tài sản ảo Pakistan), một cơ quan mới được thành lập, đang cố gắng dung hòa giữa hai thái cực này bằng một khung pháp lý "thực dụng". Chủ tịch PVARA, Bilal bin Saqib, muốn xem xét từng loại tài sản một, ưu tiên các token có tài sản đảm bảo. Đó là một động thái thông minh. Nhưng nó cũng là một canh bạc.
Điểm mù của hầu hết các phân tích hiện tại là họ tập trung quá nhiều vào tranh luận thần học. Góc nhìn phản trực giác của tôi là: Fatwa của Usmani, dù có vẻ là một cú đánh mạnh, nhưng nó vô tình trở thành chất xúc tác cho một thị trường "Halal token" có quy mô khổng lồ. Hãy nghĩ mà xem. Một lệnh cấm toàn diện sẽ không thể xóa sổ nhu cầu. Nó chỉ đẩy dòng tiền vào các kênh ngầm, nơi mọi giao dịch đều kém minh bạch và rủi ro hơn. Nhưng nếu PVARA thành công trong việc tạo ra một "khu vườn có tường bao" cho các token được tài sản hỗ trợ, thì sao? Khi đó, bất kỳ stablecoin nào (như USDC hay USDT) muốn hoạt động hợp pháp tại Pakistan sẽ phải chứng minh rằng dự trữ của chúng không liên quan đến lợi nhuận từ trái phiếu (Riba). Bất kỳ dự án RWA nào cũng sẽ phải được kiểm toán kép: một lần về mặt tài chính, một lần về mặt tôn giáo. Chi phí tuân thủ sẽ tăng vọt. Nhưng phần thưởng là một thị trường tiềm năng với hơn 4 nghìn tỷ đô la tài sản tài chính Hồi giáo toàn cầu đang tìm kiếm cơ hội đầu tư tuân thủ Shariah.
Tóm lại, những gì đang diễn ra ở Pakistan không chỉ là một cuộc khủng hoảng tôn giáo. Nó là một phòng thí nghiệm cho tương lai của việc "định nghĩa lại giá trị" trong thế giới tiền điện tử. Nó đặt ra một câu hỏi khó chịu: Liệu chúng ta có đang chứng kiến sự ra đời của một tiêu chuẩn "Halal" mới, giống như tiêu chuẩn ERC-20 hay không, hay chúng ta chỉ đang nhìn vào sự chia cắt của một thị trường đầy tiềm năng thành những mảnh ghép nhỏ hơn, phức tạp hơn? Câu trả lời, như mọi khi, nằm ở on-chain. Và những ai bắt được tín hiệu sớm nhất từ cuộc "săn lùng câu chuyện" này sẽ là người chiến thắng.
Và nghệ thuật đọc on-chain những tuần tới sẽ không nằm ở việc tìm kiếm các giao thức DeFi phức tạp, mà là theo dõi dòng chảy của các đồng stablecoin và token RWA từ các sàn giao dịch Pakistan ra thế giới. Đó sẽ là tín hiệu thực sự.